Menu Zamknij

Przyjęcie i odrzucenie spadku

Co robić, gdy zmarły krewny pozostawił po sobie jedynie długi? Taka wiadomość często może oznaczać poważne rodzinne problemy, gdy rodzina nie może dojść do porozumienia pod względem podziału majątku po zmarłym.

Jak wiadomo spadkobiercami stajemy się w chwili śmierci spadkodawcy, więc spadkobranie jest co do zasady automatyczne. Jednak mamy dowolność w podjęciu decyzji jak przyjąć spadek i czy w ogóle chcemy go przyjąć. Jest to bardzo istotne zwłaszcza jeśli w spadku pozostawiono jedynie długi.  Przyjęcie spadku polega na złożeniu oświadczenia woli, które można złożyć przed sądem lub przed notariuszem.

Co ważne, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowidział się o tytule swojego powołania, czyli np. o śmierci spadkodawcy lub o sporządzonym przez niego testamencie. O dowiedzeniu się o tytule powołania będzie świadczyła np. obecność na pogrzebie zmarłego, odebrany list z informacją o śmierci krewnego itp.

Przyjęcie i odrzucenie spadku

Przyjęcie spadku
wprost

Przyjęcie spadku wprost następuje wtedy, gdy spadkobierca przyjmuje spadek w zasadzie bez żadnych ograniczeń, także jeśli chodzi o długi. Wtedy spadkobierca odpowiada za wszystkie długi spadkowe całym swoim majątkiem. Czyli jeśli długi są większe niż wartość całego spadku to spadkobierca musi je spłacać ze swojego majątku, a w sytuacji gdy spadkobierców, którzy przyjęli spadek wprost jest więcej to wtedy wierzyciele mogą domagać się całości spłaty od każdego z nich. Często wierzyciele kontaktują się tylko z jednym spadkodawcą, gdyż znalezienie innych byłoby trudniejsze (najczęściej jest to osoba mieszkająca np. w tym samym mieście co spadkodawca lub mająca takie samo nazwisko)- nie oznacza to jednak, że tylko osoba, którą wierzyciel ponagla o zapłatę musi poczuwać się do spłaty. Jeśli jeden ze spadkodawców spłaci dług, może się domagać od innych zobowiązanych krewnych zwrotu należności w części, która na nich przypada.

Taki sposób przyjęcia spadku jest więc dość ryzykowny, zatem zaleca się go jedynie wtedy, gdy mamy pewność, że spadkodawca nie miał żadnych długów lub jeśli są to są niewielkie i z łatwością będzie można je spłacić z masy spadkowej.

Aktualnie domyślnym sposobem przyjęcia spadku jego jego przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, o czym szerzej poniżej, jednak wcześniej to właśnie przyjęcie spadku wprost było uznawana za formę urzędową, co często powodowało problem i konieczność spłacania cudzych długów.

Przyjęcie spadku
z dobrodziejstwem
inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, w odróżnieniu od przyjęcia go wprost tworzy ograniczenie odpowiedzialności spadkobierców za długo spadkowe do wysokości spadku jaki otrzymają. Czyli wszystkie długi wchodzące w skład spadku będą musiały zostać spłacone jedynie do wysokości otrzymanego spadku, więc nie ma konieczności pokrywania ich ze swojego majątku. Co to oznacza? W najgorszej opcji nic nie stracimy i nic nie dostaniemy, a w najlepszej - możemy tylko zyskać. Trzeba jednak zaznaczyć, że nie chodzi tu tylko o otrzymane pieniądze. Przykładowo, gdy w spadku otrzymaliśmy 10.000 zł i samochód wart 5.000 zł, a spadkodawca miał dług w wysokości 15.000 zł to wierzyciel ma jak najbardziej prawo domagać się od nas sprzedaży samochodu i spłacenia całego długu, gdyż pieniądze ze sprzedaży pokryją dług.

Odrzucenie
spadku

W przypadku, gdy spadkobierca zdecyduje się odrzucić mimo wszystko spadek, sytuacja staje się trochę bardziej skomplikowana niż w sytuacji przyjęcia spadku. Spadkobierca powołany do spadku z mocy ustawy (czyli bez spisania testamentu), który go odrzuci traktowany jest tak jakby nigdy nie dożył otwarcia spadku. Czyli udział takiego spadkodawcy przypada najpierw jego dzieciom (zstępnym) jeżeli je miał w momencie otwarcia spadku, jeśli jednak spadkodawca nie miał dzieci, udział ten przypada pozostałym spadkobiercom ustawowym, którzy nie odrzucili spadku.

Jeśli przyczyną, dla której chcemy odrzucić spadek są wyłączne długi w masie spadkowej to musimy pamiętać, że nasze dzieci też muszą odrzucić spadek, by ich nie dziedziczyć. Jeżeli są niepełnoletnie to należy uruchomić cały proces odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka, co nie obejdzie się bez udziału sądu rodzinnego. Doświadczony adwokat sporządzi odpowiedni wniosek, ważne jest tutaj także zachowanie wszystkich terminów, więc z udaniem się do specjalisty nie powinno się zwlekać, gdyż może się później okazać, że jest już za późno na odrzucenie spadku.

Z kolei w sytuacji, gdy spadkobierca powołany do spadku jest na mocy testamentu to odrzucenie przez niego spadku będzie skutkowało tym, że w jego miejsce wchodzą wtedy inni spadkobiercy testamentowi w częściach odpowiadających im udziałom lub tzw. spadkobiercy podstawieni - osoby, które spadkodawca wskazał w testamencie z zastrzeżeniem, że w przypadku odrzucenia spadku z testamentu w miejsce spadkobierców odrzucających powołani będą właśnie spadkobiercy podstawieni.

Jeśli wszyscy spadkobiercy testamentowi i ustawowi nie będą chcieli przyjąć spadku to spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Odrzucenie i przyjęcie spadku - procedura

Spadek odrzuca się poprzez złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku- może to zrobić zarówno spadkobierca ustawowy, jak i testamentowy. Co ważne, nikt nie pyta o powód takiej decyzji. Jak wspominano wcześniej, osoby niepełnoletnie muszą złożyć takie oświadczenie przez swojego opiekuna prawnego, po uzyskaniu zgody sądu.  Co ważne, aby skutecznie odrzucić lub przyjąć spadek należy dochować ustawowego terminu- jest to sześć miesięcy od dnia otwarcia spadku w przypadku spadkobierców ustawowych, a dla spadkobierców testamentowych- sześć miesięcy od dnia ogłoszenia testamentu.

Na uwadze trzeba mieć, że w kodeksie cywilnym istnieje przepis, który stwierdza, że termin na odrzucenie lub przyjęciu spadku biegnie od chwili, w której spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania - czyli dla spadkobiercy, który w dniu śmierci spadkodawcy lub w dniu ogłoszenia testamentu nie wiedział o tym, ten sześciomiesięczny termin jeszcze nie biegnie. Mając na uwadze praktykę sądową, fakt dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy lub ogłoszeniu testamentu w późniejszym terminie musi być solidnie udowodniony, by był uznany przez sąd. Nie przejdą tu lakoniczne tłumaczenia. Dlatego też warto skorzystać z pomocy adwokata, który zadba, by nasze twierdzenia były jak najbardziej i najlepiej uprawdopodobnione.

W sytuacji, gdy spadkobierca skutecznie odrzuci spadek powołani w jego miejsce spadkobiercy mają kolejny 6 - miesięczny termin na złożenie oświadczenia.

Należy też pamiętać, że odrzucenie spadku jest jedynie możliwością i w sytuacji, gdy spadkodawca nie złoży żadnego oświadczenia to przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Odrzucenie i przyjęcie spadku może być dokonane zarówno przed sądem (wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku) lub u notariusza. Złożenie takiego oświadczenia przed sądem będzie tańsze, jednak będzie też zdecydowanie dłuższe i istnieje ryzyko, że pierwsze posiedzenie sądu wyznaczone będzie już po ustawowym sześciomiesięcznym terminie na odrzucenie. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być też złożone podczas postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, jednak wtedy też istnieje obawa niedochowania sześciomiesięcznego terminu na jego złożenie.

Doświadczony zespół

Agata Rebeczko - adwokat zachowek Poznań

Agata Rebeczko
Prawnik

Agata Koschel - Sturzbecher - adwokat zachowek Poznań

Agata Koschel-Sturzbecher
Adwokat

Alicja Leszczyńska - adwokat zachowek Poznań

Alicja Leszczyńska
Prawnik - aplikant adwokacki